Akandere: Üniversiteler Elini Toplu Taşımadan Çekmeli

Toplu taşımaya iki hafta önce sesiz sedasız yüzde 73 zam geldi. Asgari ücretli ve öğrenciler için rakamlar dudak uçuklatıyor. Şehirlerarası otobüs fiyatları maaşın yarısı, in-bin 35 TL…

Selda Bektaş

06/10/2023 13:00

Toplu taşımaya iki hafta önce sesiz sedasız yüzde 73 zam geldi. Asgari ücretli ve öğrenciler için rakamlar dudak uçuklatıyor. Şehirlerarası otobüs fiyatları maaşın yarısı, in-bin 35 TL… Kıbrıs Türk Toplu Taşımacılar Birliği Başkanı Beksan Bekir Akandere’ye göre artan maliyetler hesaplandığında zam oranının yüzde 128 olması gerekiyor; yakın bir zamanda da fiyatlar yeniden güncellenecek… Toplu taşımayı kullananlar ise hem aldıkları hizmetten memnun değiller, hem de özellikle şehir içi minibüslerin durumundan. Üstelik toplu taşıma hizmeti akşamın erken bir saatinde bitiyor; ülkenin her noktasına da ulaşmıyor. Ülkedeki toplu taşımacılık sistemsiz... Hal böyle olunca trafikteki araç yoğunluğu gün geçtikçe artıyor; kazalara davetiye çıkarıyor, hava kirleniyor… Kısacası mevcut durum herkes için rahatsız edici…

BAKAN ARIKLI NE AÇIKLADI, NELER YAPTI?

Bayındırlık ve Ulaştırma Bakanı Erhan Arıklı’nın toplu taşıma sisteminde köklü değişikliğe gidileceğine ilişkin duyuruları yaklaşık 2 senedir sürüyor; protokoller imzalıyor, açıklamalar yapıyor… Örneğin Bakan Arıklı’nın Mart 2022’de ‘devrim’ diye gururla açıkladığı “Adakart” projesinden hala ses seda yok. 21 Ekim 2022’de ise Kayseri Belediyesi’nin desteği ile “yeni toplu taşıma sistemine geçileceğini” duyuran Arıklı, eklemişti: Bizi takip edin! 7 Temmuz 2022’de 6 bölgede 6 taşımacılık kooperatifi; 23 Nisan 2023’te de 5 ilçede toplu taşıma şirketi ya da kooperatifi kurulacaktı… Kendisini Mayıs 2023’te ziyaret eden sektör temsilcilerine de Düzce Belediyesi ile imzaladığı protokolden bahsetmişti: Düzce Belediyesi’nin iştiraki Düzce Ulaşım A.Ş.’nin yapacağı çalışma ile modern teknolojiyle donatılmış, güvenli ve sürdürülebilir, yeni bir toplu taşımacılık sistemi oluşturacağız… Bakan var, açıklama var, proje çok…(!)

TOPLU TAŞIMADA SORUNLAR

Bakan Arıklı projelerini hayata geçire (meye) dursun, diğer tarafta çağın çok gerisinde kalan yapı ağır aksak, kenar kıyı zamlarla ilerliyor. Trafikteki keşmekeş sürüyor; hava daha çok kirleniyor… Toplu ulaşım sistemlerinin trafik yoğunluğunu azaltıcı etkisi yanında ekonomiye, insan sağlığına, enerji verimliliğine, çevreye olumlu katkıları bulunuyor. Modern bir toplu taşımacılık için neler yapılmalı? Sistem nasıl olmalı? Ücret artışlarının önüne nasıl geçilebilir? Kıbrıs Türk Toplu Taşımacılar Birliği Başkanı Beksan Bekir Akandere ile MESELE’de toplu taşımacılığı konuştuk…

BU RAKAMLAR DAHA DA YÜKSELECEK…

Toplu taşımaya yüksek oranda zam geldi… Evet. Yaklaşık iki hafta önce geldi. Artış büyük görünüyor ancak gerçek oranda alınması gereken artış oranı yüzde 128. Artış aldıktan sonra da mazot fiyatları zamlandı. Bu bize bağlı değil. Parça alımları dövize endeksli… Bir de biliyorsunuz ki yılda iki defa asgari ücret artışı var. Bu ücretle kimsenin geçinmesi mümkün değil. Yanımızda çalışan nitelikli emekçilerimize asgari ücretin üzerinde maaş veriliyor. Bu bağlamda da daha yüksek maliyetlerimiz var. Araç sigortaları da yüzde 300 oranında zamlandı. Bu rakam daha da yükselecek. Artış kaçınılmaz… Hedef kitlemizi bu artışlar ciddi oranda etkiliyor. Toplu taşıma kullanılamayacak pahalı bir taşımacılığa doğru gidiyoruz. [caption id="attachment_49341" align="alignnone" width="600"] Kıbrıs Türk Toplu Taşımacılar Birliği Başkanı Beksan Bekir Akandere...[/caption] Bunun önüne nasıl geçilebilir? Bunun önüne ancak imtiyazlar ve imkanlar yaratılarak geçilebilir. Giderlerimiz kısıtlanarak belli adımlar atılarak gidilebilir. Bir muafiyet hakkı ortaya konularak gidilebilir. Vergiden tutun da, petrolden, araç alımındaki değerlendirmelere kadar her şeyde toplu taşımacılık adına ayrı bir politika keşfettiğimiz taktirde; nitelikli bir imkan yaratarak bu artışların önüne geçilebilir. Ancak şuanda kendi başına bırakılmış bir toplu taşımacılık sistemi mevcut. Biz de fiyatlarımızı mecburen güncel tutmak zorundayız. Bu hafta içinde taksi tarifelerine de artış gelecek. Rakamlar büyüyor, enflasyon da büyüyor bu bir gerçek. Mevcut taşımacılıktan memnun musunuz? Değiliz. Ne hizmet alanlar, ne de hizmeti verenler memnun. Ancak kendi öz sermayemizle çok ciddi yatırımlar yapıyoruz. Kendi imkanlarımızla kamuya bir katkı sağlamaya çalışıyoruz. Çünkü bu bir kamu hizmetidir. Biz fiyatlarımızı artırarak değil, giderlerimizi kısarak da kar marjımızı artırabiliriz. Toplu taşımacılık –kimseyi ayırmadan- en ufağından en büyüğüne herkesi bir çatı altında toplayabilecek şirketleşme modelini şeffaf bir şekilde ortaya koyarak yapılmalı. Toplu taşımada rekabet ortamını ortadan kaldırmamız gerekir. Doğru bir modelleme ile, daha az maliyet ve daha kaliteli ve uzun süre hizmet noktasına getirmemiz gerek.  Kooperatifleşmeden bahsediyorum…

DAHA AZ ARAÇLA DAHA ÇOK HİZMET…

“Rekabet ortamı kaldırılmalı”nın anlamı ne? Yani, aynı saatte birden fazla aracın çıkıp doğru bir hizmet veremeyip, boşu boşuna maliyet artırdığı bir nokta yerine, birleştirerek daha düzgün, daha kaliteli, daha masrafsız hizmet verebilecek bir noktaya getirilmesinden bahsediyorum. Bugün aynı güzergâhta birden fazla araç ve şoför çalışıyor aynı saatlerde. Oysa 20 kişilik araçla değil 30 kişilik araçla tek şoförle bu işi çözebilirsiniz. Bu hizmeti güne yayarak daha uzun süre akşama kadar bu hizmeti verebilirsiniz. Bu da bir şirketleşme modeliyle olabilecek bir şeydir. Bugün mesela Lefkoşa-Mağusa güzergâhı sabah 06:30’da başlıyor. Akşam 19:00’a kadar hizmet var. Aynı saatlerde araçlarını kaldıran birden fazla şirket var. Tek tip bir standart yok. Bunları tek çatı altında toplayıp akşam geç bir vakte kadar hizmet verilebilir. 40 araçla vermiş olduğunuz hizmeti, 25’e daha nitelikli belki de daha büyük kapasiteli araçlarla daha az personelle hizmet edecek bir duruma getirebiliriz. Maliyetlerimiz düşer. Bu olduğu takdirde de her şey kayıt altına girer. Dolayısıyla devlet de bu yapıya doğru bir planlama ile teşvik verebilir. Bu iş bir sisteme girmeli.

ESKİ ARAÇLARLA HİZMET…

“Hizmet alanlar da memnun değil” dediniz. Bu hem yüksek ücret, hem de araçların eski olmasından kaynaklı değil mi? Bu şekilde değerlendirilememesi gerekir. Hep bir “araçlar çok eski” deniyor. T izinli araçların yaşını listesini Motorlu Araçlar Mukayyitliğinden aldınız mı? Yoksa yolda gezerken gördüğünüz 5 aracın mı fotoğrafını çekip koyuyorsunuz. Bugün Güney’de elektrikli araç aldığınız zaman, 10 bin Euro teşvik alıyorsunuz. Biz hangi teşviki alıyoruz toplu taşımacılık adına. Aksine araç getiriyorsun, yüzde 46 ekstra ödeme yapıyorsun maliyeti üzerinden. Bugün toplu taşımacılığın gelişmesi için bugüne kadar hiçbir kalkınma kredisi alamadık. Kendi taşınmaz mallarımızı ipotek göstererek kredi alıyoruz. Araç alımında maliyetler çok ciddi oranda yükseldi. Güzergâh taşımacılığında da yeterince yolcu yoktur ki bu dönüşümü sağlayabilesin. Bu potansiyelde o aracın maliyetini çıkaramazsınız. Bunun için özel politikaya ihtiyacımız var.

“ÜNİVERSİTELER BU İŞTEN ELİNİ ÇEKMELİ…”

Binlerce üniversite öğrencisi var… Üniversiteler kendi taşımacılığını kendi yapıyor. Herkes kendi taşımacılığını yaparsa, taşımacı kimi taşıyacak? Dolayısıyla yaptığınız yatırım ölecek. Yenileyebilmek mümkün değil. Biraz önce bahsettiğim şirketleşme modeli ile üniversitelerin de bu sistemden elini çekmesi gerektiğini düşünüyoruz ki halka da, turiste de, öğrenciye de, askere de hizmet edebilelim. Potansiyeli birleştirirsek, toplu taşımacılığı verimli bir hale getirebiliriz. Toplu taşıma bir kamu hizmeti ancak ne geç saatlere kadar sürüyor; ne de adanın her noktasına ulaşabiliyor… Bir turist, araç kiralamadan Karpaz’a gidemez bugün… Ya da öğrenci veya işçi… Kesinlikle… Bugün bir turistin Ercan’dan Karpaz’a gidebileceği noktaya kadar toplu taşımacılık sisteminden yaralanması gerekir. Bu da tek çatı altına toplanmayla olabilir. Bir de bir kart sistemi ile hak ettiği kadar ücreti ödeyerek bir sistem yaratılabilir. Bunu ancak Ulaştırma Bakanlığı yapabilir. Ancak yeni bir hükümet geldiğinde de bu değişmemeli. Bir devlet politikası haline getirilmeli.

“YAPILAN TOPLANTILARIN İÇERİĞİNİ BİLMİYORUZ”

Sayın Erhan Arıklı bu modelle ilgili sık sık açıklamalar yapıyor… İmzalanan protokoller de var. Size bir açıklama yapıldı mı? Bunlar hakkında bir bilginiz var mı? Adının bir ‘şirketleşme modeli’ olduğunu biliyoruz. Ancak içeriğinin ne olduğunu bilmiyoruz. Bu toplantılara biz davet edilmedik. Biz bunun ne aşamaya geldiğinden de haberdar değiliz. Bundan mustaribiz. İşin mutfağında olan bizleriz. Arzu ettiğimiz toplu taşımacılığın gelişmesine baş koyduk. Bu iş bizim gelir kaynağımız. Ne olacağımızı bilmemiz de en doğal hakkımız değil mi? Birçok yer gezdik. Eskişehir’i, Konya’yı, İstanbul ve Ankara’yı gördük. Malta’yı da gördük. Malta ciddi bir örnektir. Hedef kitle bize benzer. Bize uygun modelle ilgili olarak bizlerle istişare edilmesi lazım. Daha az araçla daha çok hizmet vermek, yolların yıpranması engelleyecek; trafiği rahatlatacaktır. Bunların hepsi bir planlama eksiğidir. Bunun artık doğru şekilde kurgulanarak sonuca bağlanması gerekiyor. Haber/Selda Bektaş